Οι γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς πέρασαν και οι υπόλοιπες ημέρες του Ιανουαρίου κυλούν και αυτές γοργά. Θα θέλαμε να ενημερώσουμε τους φίλους και τις φίλες σχετικά με τη τελευταία για τη χρονιά δράση του artΙΩΝ, αυτή της συμμετοχής του στη Διεθνή Επετειακή Εικονογραφική Έκθεση «Με το βλέμμα στο Φως». Μια πνευματική και καλλιτεχνική συνάντηση υψηλού ήθους και αισθητικής.

Με ιδιαίτερη επιτυχία ολοκληρώθηκε η Διεθνής Επετειακή Εικονογραφική Έκθεση «Με το βλέμμα στο Φως» που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη από τις 12 έως τις 26 Δεκεμβρίου 2025, με διάρκεια 15 ημερών (μετά από παράταση 5 ακόμη ημερών).

Το βιβλίο επισκεπτών στη είσοδο της Έκθεσης

Είκοσι εκλεκτοί δημιουργοί – αγιογράφοι και ζωγράφοι – ένωσαν την έμπνευση και την τέχνη τους, προσφέροντας στο κοινό μοναδικές στιγμές θεωρίας και εσωτερικής ανάτασης μέσα από τα έργα τους ( κα. Μπαλωμένου Αικατερίνη, κα. Μπάτζιου Χριστίνα, κα. Νταλαμπύρα Ειρήνη, κα. Δημούδη Μάγδα, κα. Φαρμάκη Κωνσταντίνα, κα. Φωτίκα Δήμητρα, κ. Γιωτάκης Κωνσταντίνος, κα. Γκορονόβα Νίκη, κα. Καντινοπούλου Αλεξάνδρα, κα. Κορωνάκη Βανίνα, κ. Κτιστάκης Γιώργος, κ. Λελεκάκης Νίκος, κα. Νάστα Χριστίνα, κ. Παπαϊωάννου Βασίλης, κα. Σακελλάρη Μαρία – Σταματίνα, κ. Σιόβας Ιωάννης (artΙΩΝ), κα. Σταύρου Έλενα, κα. Στεφανοπούλου Νάντια, κ. Τσαπάκης Μιχαήλ και κ. Χατζηδάκης Πανίκος).

Τα εγκαίνια της Αγιογραφικής Έκθεση, με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση, πραγματοποιήθηκαν το μεσημέρι (15.00 ώρα Βιέννης) της 12^ης Δεκεμβρίου 2025, μέσα σε ένα κλίμα βαθιάς πνευματικότητας και καλλιτεχνικής συγκίνησης.

Τα αγιογραφικά έργα απέσπασαν θερμές εντυπώσεις και ειλικρινή θαυμασμό από όλους τους παρευρισκόμενους, αναδεικνύοντας τη δύναμη και τη διαχρονικότητα της βυζαντινής τέχνης.

Μας τίμησαν με την παρουσία τους ο Πρέσβης της Κύπρου κ. Ανδρέας Ιγνατίου, η Πρόξενος της Ελλάδας κα. Ηλιάνα Ανδρίτσου, καθώς και ο Καθηγητής Βυζαντινολογίας του Πανεπιστημίου της Βιέννης Dr. Andreas Külzer, οι οποίοι εξέφρασαν τον ενθουσιασμό και την εκτίμησή τους για την ποιότητα, το βάθος και την πνευματικότητα των εκθεμάτων.

Ο Πρέσβης της Κύπρου στη Βιέννη κ. Ανδρέας Ιγνατίου μαζί με τη δημιουργό κα. Κορωνάκη Βανίνα

Η Πρόξενος της Ελλάδας στη Βιέννη κα. Ηλιάνα Ανδρίτσου μαζί με την διοργανώτρια της Έκθεσης, κα. Φαρμάκη Κωνσταντίνα

Ο Καθηγητής Βυζαντινολογίας του Πανεπιστημίου της Βιέννης Dr. Andreas Külzer μαζί με τη διοργανώτρια της Έκθεσης κα. Φαρμάκη Κωνσταντίνα και τους δημιουργούς κα. Νάστα Χριστίνα, κα. Μπαλωμένου Αικατερίνη και τον κ. Σιόβα Ιωάννη (artΙΩΝ)

Ιδιαίτερη χαρά αποτέλεσε και η μεγάλη προσέλευση φιλότεχνων επισκεπτών, που αγκάλιασαν με θέρμη την έκθεση και τα έργα της.

Επισκέπτες και δημιουργοί (κα. Μπαλωμένου Αικατερίνη) την ημέρα των εγκαινίων.

Οι επισκέπτες είχαν την δυνατότητα να δουν αγιογραφίες με σκηνές από τους βίους και τα μαρτύρια των Αγίων αλλά και έργα κοινωνικό θρησκευτικής ζωγραφικής, γλυπτικής μικτών τεχνικών, γκραβούρων και Trash Art.

Όλα τα έργα διακρίνονταν για τον σεβασμό στην θεολογική ουσία της εικόνας, την ποιότητα των υλικών και την βαθιά πνευματικότητα που αποπνέαν.

Ο δημιουργός κ. Παπαϊωάννου Βασίλης μπροστά από το έργο του «Ο Χριστός του Μεταξουργείου»

Όπως επισήμανε ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης κ.κ. Αρσένιος “Σκοπός της Αγιογραφίας δεν είναι μόνο η αναπαράσταση αλλά η άμεση πνευματική επαφή του πιστού με το εικονιζόμενο πρόσωπο”. Αυτή η θεώρηση διαπερνά ολόκληρη την έκθεση, μετατρέποντας την σε μία εμπειρία που ξεπερνά τα όρια μιας απλής εικαστικής παρουσίασης.

Ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης κ.κ. Αρσένιος μαζί με ένα γκρουπ Ούγγρων πτυχιακών σπουδαστών μαζί με τους καθηγητές τους

Καλλιτέχνες που συμμετείχαν και ήρθαν από κοντά για να ζήσουν αυτή την μοναδική εμπειρία ήταν οι: κ. Γιωτάκης Κωνσταντίνος, κα. Μπάτζιου Χριστίνα, κα. Μπαλωμένου Αικατερίνη, κα. Σακελλάρη Μαρία – Σταματίνα, κ. Παπαϊωάννου Βασίλης, κα. Κορωνάκη Βανίνα, κ. Σιόβας Ιωάννης (artΙΩΝ), κα. Νταλαμπύρα Ειρήνη και κα. Νάστα Χριστίνα.

Βραβεία, έπαινοι και αναμνηστικά δώρα που δόθηκαν σε όλους, τους παραβρισκόμενους και μη, καλλιτέχνες

Ο δημιουργός και συμμετέχων στην έκθεση κ. Σιόβας Ιωάννης μπροστά από το έργο του εργαστηρίου του artΙΩΝ «Παναγία η Ελεούσα»

Παράλληλα με την έκθεση, ολοκληρώθηκε και ο διαγωνισμός για το Βραβείο Κοινού (Publikum Preis), ο οποίος διεξαγόταν καθ’ όλη τη διάρκειά της.

Κατά το πέρας της έκθεσης απονεμήθηκαν συνολικά τρία βραβεία:

Πρώτο Βραβείο Διοργανώτριας Αρχής: Το πρώτο βραβείο, το οποίο απονέμει η διοργανώτρια αρχή «KONSFARM ART ATELIER NÖ bei Konstantina Farmaki», απονεμήθηκε στον κ. Γιωτάκη Κωνσταντίνο για το έργο του «Ο Άγιος Αντώνιος πειραζόμενος υπό των δαιμόνων».

Δεύτερο Βραβείο – Künstlern Vergebener Preis: Το δεύτερο βραβείο, το οποίο απονέμεται από τους συμμετέχοντες καλλιτέχνες της έκθεσης με παρουσία στα εγκαίνια, απονεμήθηκε επίσης στον κ. Γιωτάκη Κωνσταντίνο για το σύνολο του εκτεθειμένου έργου του.

Τρίτο Βραβείο – Publikum Preis (Βραβείο Κοινού): Το τρίτο βραβείο απονεμήθηκε, κατόπιν ψηφοφορίας των επισκεπτών καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης στον κ. Κτιστάκη Γιώργο, ο οποίος προηγήθηκε κατά μία ψήφο του κ. Γιωτάκη Κωνσταντίνου, με τρίτη τη κα. Φωτίκα Δήμητρα.

Ιδιαίτερα ενθαρρυντικό και σπάνιο γεγονός αποτέλεσε το ότι και οι υπόλοιποι 17 συμμετέχοντες καλλιτέχνες έλαβαν σημαντικό μερίδιο αναγνώρισης και θετικής αποδοχής από το κοινό, γεγονός που επιβεβαιώνει την υψηλή ποιότητα των εκτεθειμένων έργων και το υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο και κύρος της έκθεσης στο σύνολό της.

Η κ. Κωνσταντίνα Φαρμάκη (Ιστορικός – Κριτικός Τέχνης/KONSFARM ART ATELIER NÖ) θα ήθελε να εκφράσει τις θερμές της ευχαριστίες προς όλους τους συμμετέχοντες καλλιτέχνες για το υψηλού επιπέδου έργο τους και την άψογη συνεργασία, καθώς και προς το φιλότεχνο κοινό και τους επισκέπτες που με την παρουσία και τη συμμετοχή τους συνέβαλαν καθοριστικά στην επιτυχία της έκθεσης.

Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνθηκαν από εκείνη στον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη κ.κ. Αρσένιο, για την πολύτιμη στήριξη και συμβολή του στην πραγματοποίηση και επιτυχία της διοργάνωσης.

Θερμά συγχαρητήρια στους δύο διακριθέντες καλλιτέχνες, κ. Γιωτάκη Κωνσταντίνο και κ. Κτιστάκη Γιώργο, με την ευχή και εις άλλα, με υγεία, δημιουργικότητα και καλλιτεχνική πρόοδο.

Κλείνοντας η κ. Κωνσταντίνα Φαρμάκη, ευχήθηκε σε όλους καλή και δημιουργική συνέχεια στη συνεργασία μας, καθώς και για μια νέα χρονιά γεμάτη υγεία, έμπνευση, ειρήνη και νέες καλλιτεχνικές συναντήσεις.

Ευχαριστούμε θερμά τη διοργανώτρια, Ιστορικό – Κριτικό Τέχνης και Εικαστικό κα. Κωνσταντίνα Φαρμάκη και όλους όσους μας τίμησαν με την παρουσία τους και μοιράστηκαν μαζί μας αυτή τη ξεχωριστή καλλιτεχνική και πνευματική εμπειρία.

Ο χώρος του artΙΩΝ με τη σειρά του εύχεται σε όλους σας μια νέα χρονιά φωτεινή, με υγεία, προκοπή και ευημερία, προσωπική και συλλογική.

Η συμμετοχή του artΙΩΝ στην Έκθεση «Παναγία η Ελεούσα»

Με εκτίμηση,

artΙΩΝ

Το δίπτυχο έντυπο του artΙΩΝ, με το έργο του εργαστηρίου, Παναγία η Ελεούσα, που θα συμμετάσχει στην έκθεση.

Η έκθεση θα πραγματοποιηθεί στον υπέροχο εκθεσιακό χώρο «Ρήγας Φεραίος» του Καθεδρικού Ναού Αγίας Τριάδος της Ιεράς Μητροπόλεως Αυστρίας, στη Βιέννη (Fleischmarkt 13, 1010 Wien).

Η πρόσκληση των εγκαινίων της έκθεσης.

Η έκθεση «Με το Βλέμμα στο Φως» συγκεντρώνει έργα σημαντικών σύγχρονων εικονογράφων από την Ελλάδα, που εμπνέονται από τη δύναμη του φωτός, της πίστης και της ελπίδας, αναδεικνύοντας την πνευματικότητα της Ορθόδοξης παράδοσης μέσα από σύγχρονη καλλιτεχνική ματιά.

Σκοπός της έκθεσης είναι να αναδείξει έργα διαφορετικών τεχνοτροπιών και Σχολών από καταξιωμένους αγιογράφους, που δημιουργήθηκαν από την αγάπη και το ενδιαφέρον τους για τη βυζαντινή αγιογραφία και τις αναδυόμενες διαφορετικής τεχνοτροπίας Σχολές μετά τον 14ο αιώνα, όπως η Παλαιολόγεια, η Μακεδονική και η Κρητική Σχολή.

Έτσι ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να δει αγιογραφικές παραστάσεις με σκηνές βασισμένες στους βίους και τα μαρτύρια των αγίων, από τους πιστούς στη βυζαντινή παράδοση αγιογράφους, αλλά και εικόνες ψηφιδωτού, κοινωνικο – θρησκευτικής ζωγραφικής, γλυπτικής, φωτογραφίας, μικτών τεχνικών και έργων με μολύβι και κάρβουνο, υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών.

Στις αγιογραφίες, το σημαντικό στοιχείο είναι ο τρόπος που αποδίδονται οι θρησκευτικοί συμβολισμοί (στο σχέδιο, στο χρώμα, στο πλάσιμο των μορφών και στην θεματική πλαισίωσή τους). Οι φιγούρες έχουν ιδιαίτερες εκφράσεις, προσωπικά γνωρίσματα και καθιερωμένες στάσεις σωμάτων. Ο αγιογράφος λαμβάνει υπόψιν του τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά του αγίου προσώπου, αλλά τα εικονογραφεί έτσι ώστε να προβάλλει περισσότερο την αγιοσύνη του παρά την εξωτερική του εμφάνιση.

Οι εικόνες που θα δει ο επισκέπτης της έκθεσης, έχουν όλες φιλοτεχνηθεί με περίσσεια αγάπη για την τέχνη της αγιογραφίας, είτε ζωγραφίστηκαν με σκόνες αγιογραφίας, με την παραδοσιακή τεχνική της αυγοτέμπερας, πάνω σε ξύλο (φλαμούρι, κόντρα πλακέ θαλάσσης κτλ.), είτε με άλλες τεχνικές. Οι αγιογραφίες που θα παρουσιαστούν στην έκθεση δεν παράχθηκαν σαν απλά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων, αλλά σαν το γέννημα μιας μοναδικής ταύτισης, καλλιτεχνικής και πνευματικής. Γι’ αυτό σε αυτή την έκθεση ο κάθε επισκέπτης θα μπορέσει να δει και ίσως να αποκτήσει μία φορητή εικόνα με τον άγιο που ευλαβείται και θα ήθελε να έχει σπίτι του.

Ενώ θα δοθεί η ευκαιρία, «Με το βλέμμα στο φως», να μελετήσει τις εικόνες ως μέρος της ορθοδόξου πίστεως, ως αντικείμενα τέχνης, ως αφορμή προσευχής και πηγή συγκίνησης, ως δώρο, ως κειμήλιο, ως παντοτινή αξία.

Η αφίσα της έκθεσης, με τις συμμετοχές των καλλιτεχνών σε αυτή.

Η έκθεση τελεί υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Αυστρίας, Εξαρχίας Ουγγαρίας και Μεσευρώπης.

Η διοργάνωση της έκθεσης γίνεται από την κ. Κωνσταντίνα Φαρμάκη (Konsfarm Art Atelier/Konstantina Farmaki NÖ. Österreich), Ιστορικός-Κριτικός Τέχνης/Εικαστικός, Πολιτιστική Ακόλουθος Αυστρίας Ομίλου U.N.E.S.C.O. Τ.Λ.Ε.Ε και Μέλος του Γραφείου Πολιτιστικής Δικτύωσης Κάτω Αυστρίας (Kulturvernetzung NÖ).

Με τη στήριξη της «Ομοσπονδίας Ελληνικών Συλλόγων Αυστρίας», της «Ελληνικής Εταιρείας Αυστρίας», του Συνδέσμου Ιατρών και συγγενικών επιστημόνων Αυστρίας «Ασκληπειός», του «Λυκείου Ελληνίδων» Βιέννης, του Ελληνικού Διαπολιτιστικού Συλλόγου «Μακεδονία» Αυστρίας, του «Συλλόγου Ελλήνων φοιτητών και επιστημόνων Βιέννης», του Ελληνοαυστριακού Συλλόγου «Ήφαιστος» Βιέννης.

Χορηγοί επικοινωνίας: «International Association of CRETAN Journalist», «Hellenic Media Group», «Hellenic Balcan Radio», «Hephaestus Wien», «Aristareti Kunstmagazin» και τα διεθνή Μ.Μ.Ε. «Hellenic News of America», «The Panhellenic Post», «Alessandria Today», «Elliniki Gnomi», «GreekNews&RadioFlorida» και τις τοπικές εφημερίδες.

Τα εγκαίνια της έκθεσης θα γίνουν την Παρασκευή 12 Δεκεμβρίου 2025 και ώρα 15:00 (τοπική ώρα).

Η διάρκειά της θα είναι από την Παρασκευή 12 Δεκεμβρίου 2025 έως την Κυριακή 21 Δεκεμβρίου 2025, με ώρες επισκέψεων καθημερινά από τις 11:00 έως τις 16:00.

Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Είσαστε όλοι καλεσμένοι!

Με φιλικούς χαιρετισμούς και εκτίμηση,

artΙΩΝ

Στα εγκαίνια παρευρέθηκαν ο Πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Ανδρέας Ιγνατίου, ο Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου Ιωάννης Νικολίτσης, ως εκπρόσωπος του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Αυστρίας κ. Αρσενίου, καλλιτέχνες από την Ελλάδα και αλλαχού, που έλαβαν μέρος με έργα τους στην έκθεση, πρόεδροι και μέλη ελληνικών συλλόγων στην Αυστρία και πλήθος κόσμου.

Το μουσικό πρόγραμμα της βραδιάς επιμελήθηκαν ο Βυζαντινός Χορός της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής και Παραδοσιακών Οργάνων της Ιεράς Μητροπόλεως Αυστρίας, υπό την διεύθυνση του Πρωτοψάλτου κ. Δημητρίου Αποστολάκη, η Χορωδία Ενηλίκων της Ι.Μ. Αυστρίας, υπό τη διεύθυνση της μαέστρου Ξανθής Τοκμακίδου – Trifounovic και ο μουσικός Ιωάννης Ράπτης, που συνόδευσε με την κιθάρα του τη χορωδία και προσέφερε ένα πλούσιο πρόγραμμα έντεχνου τραγουδιού από τις δεκαετίες 1960 – 70.

Η Έκθεση πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Αυστρίας και την επιμέλεια της διοργάνωσης είχε η Ιστορικός-Κριτικός Τέχνης και Εικαστικός κ. Κωνσταντίνα Φαρμάκη.

Τα έργα, μαζί με τα αναμνηστικά της έκθεσης που δόθηκαν στον κάθε καλλιτέχνη που συμμετείχε σε αυτή, επέστρεψαν από την Βιέννη την περασμένη εβδομάδα, και το artΙΩΝ θα ήθελε να ευχαριστήσει την κ. Κωνσταντίνα Φαρμάκη για την εξαίρετη διοργάνωση και τον τόσο προσεκτικό χειρισμό των έργων, ώστε να δοθούν πίσω ξανά στους αγαπητούς τους κατόχους, σώα και ασφαλή, που με τόση χαρά αγάπη και ευγένεια, δέχτηκαν να τα παραχωρήσουν για το διάστημα της έκθεσης.

Οι εικόνες που συμμετείχαν στην έκθεση και τα αναμνηστικά της συμμετοχής σε αυτή.

Ευχές για ένα δημιουργικό, ευτυχισμένο και γεμάτο υγεία 2025.

Με φιλικούς χαιρετισμούς και εκτίμηση, 

artΙΩΝ

Το δίπτυχο έντυπο του artΙΩΝ, με τα δύο έργα του εργαστηρίου, που θα συμμετάσχουν στην έκθεση.

Η έκθεση θα πραγματοποιηθεί στον υπέροχο χώρο της Galerie Contemplor (Kalvarienberggasse 46,1170 Wien).

Η πρόσκληση των εγκαινίων της έκθεσης.

Σκοπός της έκθεσης είναι να αναδείξει έργα διαφορετικών τεχνοτροπιών και Σχολών από καταξιωμένους αγιογράφους, που δημιουργήθηκαν από την αγάπη και το ενδιαφέρον τους για τη βυζαντινή αγιογραφία και τις αναδυόμενες διαφορετικής τεχνοτροπίας Σχολές μετά τον 14ο αιώνα, όπως η Παλαιολόγεια, η Μακεδονική και η Κρητική Σχολή.

Έτσι ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να δει αγιογραφικές παραστάσεις με σκηνές βασισμένες στους βίους και τα μαρτύρια των αγίων, από τους πιστούς στη βυζαντινή παράδοση αγιογράφους, αλλά και εικόνες ψηφιδωτού, κοινωνικο – θρησκευτικής ζωγραφικής, γλυπτικής, φωτογραφίας, μικτών τεχνικών και έργων με μολύβι και κάρβουνο, υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών.

Στις αγιογραφίες, το σημαντικό στοιχείο είναι ο τρόπος που αποδίδονται οι θρησκευτικοί συμβολισμοί (στο σχέδιο, στο χρώμα, στο πλάσιμο των μορφών και στην θεματική πλαισίωσή τους). Οι φιγούρες έχουν ιδιαίτερες εκφράσεις, προσωπικά γνωρίσματα και καθιερωμένες στάσεις σωμάτων. Ο αγιογράφος λαμβάνει υπόψιν του τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά του αγίου προσώπου, αλλά τα εικονογραφεί έτσι ώστε να προβάλλει περισσότερο την αγιοσύνη του παρά την εξωτερική του εμφάνιση.

Οι εικόνες που θα δει ο επισκέπτης της έκθεσης, έχουν όλες φιλοτεχνηθεί με περίσσεια αγάπη για την τέχνη της αγιογραφίας, είτε ζωγραφίστηκαν με σκόνες αγιογραφίας, με την παραδοσιακή τεχνική της αυγοτέμπερας, πάνω σε ξύλο (φλαμούρι, κόντρα πλακέ θαλάσσης κτλ.), είτε με άλλες τεχνικές. Οι αγιογραφίες που θα παρουσιαστούν στην έκθεση δεν παράχθηκαν σαν απλά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων, αλλά σαν το γέννημα μιας μοναδικής ταύτισης, καλλιτεχνικής και πνευματικής. Γι’ αυτό σε αυτή την έκθεση ο κάθε επισκέπτης θα μπορέσει να δει και ίσως να αποκτήσει μία φορητή εικόνα με τον άγιο που ευλαβείται και θα ήθελε να έχει σπίτι του.

Ενώ θα δοθεί η ευκαιρία, «Με το βλέμμα στο φως», να μελετήσει τις εικόνες ως μέρος της ορθοδόξου πίστεως, ως αντικείμενα τέχνης, ως αφορμή προσευχής και πηγή συγκίνησης, ως δώρο, ως κειμήλιο, ως παντοτινή αξία.

Η αφίσα της έκθεσης, με τις συμμετοχές των καλλιτεχνών σε αυτή.

Η έκθεση τελεί υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Αυστρίας, Εξαρχίας Ουγγαρίας και Μεσευρώπης.

Η διοργάνωση της έκθεσης γίνεται από την κ. Κωνσταντίνα Φαρμάκη (Konsfarm Art Atelier/Konstantina Farmaki NÖ. Österreich), Ιστορικός-Κριτικός Τέχνης/Εικαστικός, Πολιτιστική Ακόλουθος Αυστρίας Ομίλου U.N.E.S.C.O. Τ.Λ.Ε.Ε και Μέλος του Γραφείου Πολιτιστικής Δικτύωσης Κάτω Αυστρίας (Kulturvernetzung NÖ).

Με τη στήριξη του Λυκείου των Ελληνίδων Βιέννης, της Ομοσπονδίας Ελληνικών Συλλόγων Βιέννης, του Ελληνικού Διαπολιτιστικού Συλλόγου «Μακεδονία» Αυστρίας και χορηγούς επικοινωνίας NÖN, Bezirks Bläter, Hellenic Media Group, Radio SDW, Aristareti Kunstmagazin.

Τα εγκαίνια της έκθεσης θα γίνουν την Κυριακή 15 Δεκεμβρίου 2024 και ώρα 15:00 (τοπική ώρα).

Η διάρκειά της θα είναι από την Κυριακή 15 Δεκεμβρίου 2024 έως την Κυριακή 22 Δεκεμβρίου 2024, με ώρες επισκέψεων καθημερινά από τις 11:00 έως τις 18:00.

Είσαστε όλοι καλεσμένοι!

Με φιλικούς χαιρετισμούς και εκτίμηση,

artΙΩΝ

Υ.Γ. 1. “Σκοπός της αγιογραφίας είναι η αναγωγή από τα αισθητά στα νοητά, από τα υλικά στα πνευματικά και από τα εφήμερα στα αιώνια. Με την αγιογραφία όλα απεικονίζονται, όχι σαν θέαμα αλλά σαν μυστήριο.”

Φώτης Κόντογλου

Υ.Γ. 2. Ο χώρος του artΙΩΝ, θα ήθελε να ευχαριστήσει τους καλούς του φίλους, που με τόση χαρά, αγάπη και ευγένεια, δέχτηκαν να παραχωρήσουν για το διάστημα της έκθεσης τα δύο έργα (Άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος και Άγιος Νικόλαος), που το εργαστήριο μας ζωγράφησε για εκείνους.

Υ.Γ. 3. Στα έργα της έκθεσης θα απονεμηθούν με τον τρόπο της μυστικής ψηφοφορίας τα κάτωθι βραβεία: α. Το Βραβείο Κοινού (Publikum Preis), β. Το βραβείο του Ατελιέ “Konsfarm Art Atelier Award” και γ. Το βραβείο των Καλλιτεχνών (Künstlerpreis Vergeben), για το οποίο βραβείο θα ψηφίσουν, οποιοδήποτε άλλο έργο, εκτός από το δικό τους, οι καλλιτέχνες με φυσική παρουσία στην έκθεση. Σε περίπτωση ισοψηφίας, για όλες τις περιπτώσεις των βραβείων, θα γίνεται κλήρωση.

Από τα παλιά χρόνια μέχρι και σήμερα, χρησιμοποιούνταν και χρησιμοποιούνται διάφορα είδη ξύλων.

Η επιλογή του ξύλου θα πρέπει να γίνεται με τα κριτήρια της αντοχής του μέσα στο χρόνο, το πόσο ανεπηρέαστο θα μείνει από παράγοντες του περιβάλλοντος και της ανθεκτικότητάς του απέναντι σε έντομα και μύκητες.

Το ξύλο θα πρέπει να έχει στεγνώσει, καλό θα ήταν με φυσικό τρόπο, μεσολαβώντας μια κάποια χρονική απόσταση από την κοπή του μέχρι τη στιγμή που θα έρθει στα χέρια μας και θα αποτελέσει τη βάση της ζωγραφικής μας επιφάνειας. Φυσικά θα πρέπει να προσέξουμε να μην είναι εμποτισμένο με κανενός είδους χημικό. Ένας ελάχιστος χρόνος, πριν το ετοιμάσουμε για ζωγραφική, σίγουρα είναι οι έξι μήνες. Ο αποθηκευτικός μας χώρος όπου θα κρατάμε εκεί τα ξύλα μας, πρέπει είναι να είναι σκιερός, ξηρός, αεριζόμενος και η θερμοκρασία του χώρου στους 15C^o.

Ξύλα για να αποτελέσουν τον ζωγραφικό μας φορέα μπορεί να είναι φυσικά ξύλα όπως η καστανιά, το έλατο (καλό είναι να αποφεύγεται), ο δρυς, η ιτιά, η καρυδιά, η λεύκα, το πεύκο (καλό είναι να αποφεύγεται), το κυπαρίσσι (καλό είναι να αποφεύγεται), ο κέδρος, το φλαμούρι, το κελεμπέκι, η οξιά, η ακακία, η σημύδα, το σφενδάμι, το μαόνι, το πουρνάρι, η φτελιά, το μέλιο, το αγιούζ (καλό είναι να αποφεύγεται), η λάορα, η άμπουρα, η ελιά (καλό είναι να αποφεύγεται) και τεχνητά ξύλα όπως το κόντρα πλακέ θαλάσσης (σε διάφορες ποιότητες), το M.D.F. (καλό είναι να αποφεύγεται), το νοβοπάν (καλό είναι να αποφεύγεται) και το πλακάζ.

Για τα τεχνητά ξύλα, πρέπει να δίνουμε βάση στη ποιότητα της κόλλας που χρησιμοποιήθηκε για την συγκόλλησή τους, όπως και στο ίδιο το ξύλο τους.

Ο ζωγραφικός μας φορέας δεν πρέπει να έχει στην επιφάνειά του ρόζους, σκασίματα, σπασίματα, σαπίσματα, ρωγμές, υπολείμματα από κόλλες, ίχνη από έντομα και στοκαρίσματα. Τέτοια ξύλα τα απορρίπτουμε χωρίς δεύτερη σκέψη.

Καλό θα ήταν το ξύλο μας να αποτελείτε από μία ενιαία μονοκόμματη επιφάνεια και όχι από δύο, τρία ή και περισσότερα κομμάτια, ενωμένα-κολλημένα το ένα δίπλα στο άλλο. Αυτό το λέμε γιατί λόγω των συστολών και των διαστολών, τα ενωμένα κομμάτια ξύλου θα τείνουν να δημιουργούν προβλήματα στις ενώσεις τους, με αποτέλεσμα η ζωγραφική επιφάνεια να παρουσιάζει ζητήματα που ίσως να μη μπορούν να διορθωθούν επαρκώς έως και καθόλου, έχοντας έτσι την ολική ή τη μερική καταστροφή της εικόνας μας. Εάν όμως κάποιος επιλέξει να δημιουργήσει μια τέτοια ζωγραφική επιφάνεια, θα πρέπει οπωσδήποτε να τοποθετήσει σε οριζόντια φορά σφηνωτά-συρταρωτά στο πίσω μέρος κάποιες τρέσες (τουλάχιστον δύο).

Τρέσες μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και στα μονοκόμματα ξύλα, ιδίως στα φυσικά, αλλά και στα τεχνητά, και καλό θα ήταν στα αυλάκια που θα φτιάξουμε για να μπουν οι τρέσες να μην χρησιμοποιήσουμε καθόλου κόλλα ή καρφιά-βίδες, αλλά να μπουν σφηνωτά-συρταρωτά. Επίσης οι τρέσες πρέπει να έχουν κόντρα (αντίθετα) τα νερά τους σε αντίθεση με εκείνα της επιφάνειας του ξύλου μας.

Εικόνα 1. Τοποθέτηση των τρεσών στον ξύλινο φορέα (κάτοψη και τομή).

Στο μονοκόμματο ξύλο θα πρέπει να δώσουμε μία επιπλέον προσοχή στο πως είναι κομμένο. Θα πρέπει τα νερά του ξύλου να ακολουθούν τη κάθετη φορά τους και όχι την οριζόντια, κοιτώντας τα από το ύψος του και προς τα κάτω. Έτσι θα πρέπει να επιλέγουμε το ξύλο μας, λόγω του ότι το ξύλο εξακολουθεί να είναι ένας ζωντανός οργανισμός και αφού κοπεί, και η πιθανότητα σκεβρώματός του είναι αρκετά μεγάλη.

Εικόνα 2. Η λάθος και η σωστή φορά των νερών στο ξύλο.

Το σίγουρο είναι ότι τα ήδη σκεβρωμένα ξύλα δε θα πρέπει να χρησιμοποιούνται σε κάθε περίπτωση. Καλό θα ήταν τα ξύλα να έχουν στεγνώσει, όπως είπαμε και στην αρχή, πριν τα χρησιμοποιήσουμε για να τα ζωγραφήσουμε. Να προτιμάμε τα ξύλα που είναι στεγνωμένα με φυσικό τρόπο και όχι με τεχνητό. Είναι αρκετά χρονοβόρα η διαδικασία αυτή της φυσικής ξήρανσης. Το σίγουρο είναι, μετά το πέρασμα αυτού του χρονικού διαστήματος που θα μείνει φυλαγμένο και προσεκτικά αποθηκεμένο, ότι τα αποτελέσματα για το αν το ξύλο είναι κατάλληλο για να ζωγραφήσουμε στην επιφάνεια του ή όχι, με τυχόν προβλήματα ή μεταβολές που μπορεί να «βγάλει», θα μας είναι καθαρά ορατά.

Κάποια ξύλα που έχω χρησιμοποιήσει, έφτασαν και τα 20 χρόνια για να χρειαστεί να τα ζωγραφίσω. Σε ερώτηση που μου έγινε, όταν έδωσα μια εικόνα σε έναν άνθρωπο που μου την είχε ζητήσει, αν είναι εντάξει το ξύλο που χρησιμοποίησα, ήμουν στην απόλυτη θέση να του πω ότι η εικόνα θα φτάσει σε βάθος χρόνων και θα μακροημερεύσει, μέχρι κάτι ίσως να της συμβεί.

Εικόνα 3. Σκέβρωμα ξύλου.

Το πάχος των φυσικών ξύλων θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 3 εκ. και για το τεχνητό ξύλο από 1,5 εκ. έως 2 εκ. Το ύψος και για τα δύο είδη ξύλου να μην ξεπερνάει το 1,5 μ. Τα διάφορα μεγέθη που μπορούμε συνήθως να χρησιμοποιήσουμε, σε μήκος και πλάτος και στις δύο κατηγορίες ξύλων, καλό θα ήταν να ξεκινάνε από το 20Χ25εκ. και να φτάνουν μέχρι και το 50Χ70εκ., με ενδιάμεσες διαστάσεις το 22Χ30εκ., 27Χ35εκ. 30Χ40εκ., 35Χ45εκ., 40Χ50εκ., 40Χ60εκ., 45Χ60εκ., 45Χ65εκ.

Tip 1.: Η προμήθεια των ξύλων σας δεν προϋποθέτει απαραίτητα την αγορά τους. Αν έχετε κάποιο φίλο μαραγκό, μια ξυλαποθήκη στην γειτονιά σας, μπορείτε να πάτε εκεί και να ζητήσετε να σας δώσουν κάποια από τα ρετάλια τους δωρεάν. Επίσης η σκέψη της ανακύκλωσης των υλικών, μπορεί να σας οδηγήσει σε θαυμαστά αποτελέσματα, μιας και πολλοί άνθρωποι, πράγματα που δεν χρειάζονται, μεταξύ αυτών και κομμάτια αξιόλογης ξυλείας, αφήνονται έξω από τις πόρτες των σπιτιών. Ακόμα και ένας χαλαρός περίπατος στη φύση μπορεί να σας δώσει το ξύλο που θα σας ταιριάξει για να δημιουργήσετε με αυτό κάτι πολύ όμορφο.

Tip 2.: Αν τα χέρια σας «πιάνουν» θα ήταν ένα δημιουργικό κομμάτι και εκείνο της κατασκευής εξ’ ολοκλήρου από εσάς των ξύλων για τις εικόνες σας. Γι’ αυτό λοιπόν αν τυχόν έρθει στα χέρια σας κάποιο ξύλο το οποίο θα χρειάζεται να το διαμορφώσετε ή να το κόψετε στις διαστάσεις που επιθυμείτε, ωραίο θα ήταν να διαθέτετε ένα μικρό χώρο και τα απαραίτητα εργαλεία για την δουλειά αυτή. Το λέω αυτό γιατί πλέον υπάρχουν στην αγορά και τα έτοιμα ξύλα προς χάριν ευκολίας, σε σημείο επιλογής που φτάνει μέχρι το ξύλο να είναι έτοιμο για να το ζωγραφήσετε, με περασμένο το χρυσό και το σχέδιο αποτυπωμένο.

Οι μορφές είναι αλλοιωμένες, με δεδομένα όμως τα βασικά χαρακτηριστικά τους, και έχουμε σχήματα και χρώματα, σε μια πνευματική διάσταση και σε συνδυασμό με τη λιτότητα των εικόνων δίνεται το μήνυμα της απλότητας και του συμβολισμού που αναδεικνύει η ζωγραφική απεικόνιση, για να πορευτούν στο ταξίδι τους μέσα στους αιώνες.

Τα αντικείμενα που ζωγραφίζονται στην αγιογραφία αποκτούν ειδικό συμβολισμό και μέσω αυτών, είναι αναπόσπαστα κομμάτια αναγνώρισης των αγίων και των παραστάσεων και δίνουν στοιχεία του βίου των αγίων και της ιστορίας της παράστασης.

Αν κανείς παρατηρήσει τις μορφές που απεικονίζονται στη Βυζαντινή αγιογραφία, θα μπορέσει να αντιληφθεί πως οι επιρροές που έχει δεχτεί είναι φερμένες από την Αίγυπτο και συγκεκριμένα από τα πορτραίτα των Φαγιούμ (1^ος-3^ος αι. π.Χ.), των οποίων η τέχνη ανάγεται στα ελληνιστικά χρόνια.

Τα Φαγιούμ ήταν ζωγραφισμένα πάνω σε φορητά υλικά κομμάτια (ξύλο ή ύφασμα) και είχαν ταφική χρήση. Αρχικά ήταν κρεμασμένα στο σπίτι του προσώπου που απεικονίζονταν σε αυτά, μέχρι το θάνατό του, και έπειτα τοποθετούνταν πάνω στο ταριχευμένο σώμα του, μέσα στο νεκρικό θάλαμο.

Εικόνα 1. Φαγιούμ.

Αρχικά βρίσκουμε την αρχαϊκή εικονογραφία, που αναπτύχθηκε την περίοδο των πρωτοχριστιανικών χρόνων (30-325 μ.Χ.) και έχει να κάνει καθαρά με τον συμβολισμό και κατ’ επέκταση με έναν διδακτικό ρόλο. Σε αυτή την περίοδο δεν συγκρατούμε την καλλιτεχνική σημασία των απεικονίσεων, άλλα το πόσο ο συμβολισμός αυτός των μοτίβων ενίσχυε το θρησκευτικό συναίσθημα των τότε πιστών. Η περίοδος αυτή είναι γνωστή ως και η “τέχνη των κατακομβών”. Χρησιμοποιήθηκαν συμβολικά μοτίβα όπως το ψάρι, η ελιά, το καράβι, το αμπέλι κτλ. επιρροές των ειδωλολατρικών ακόμα χρόνων.

Εικόνα 2. Κατακόμβη.

Στη συνέχεια έχουμε την Παλαιοχριστιανική περίοδο (4ος-7ος αι. μ.Χ.). Είναι η περίοδος του Μεγάλου Κωνσταντίνου και η μεταφορά της πρωτεύουσας της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από την Ρώμη και την αναγνώριση του Χριστιανισμού ως την επίσημη θρησκεία του κράτους.

Η θεοκρατούμενη πια κατάσταση στα χρόνια αυτά, και αφού οι διωγμοί των Χριστιανών έχουν πια σταματήσει, δίνει στη βυζαντινή τέχνη μια σημαντική αλλαγή, η οποία αρχίζει να διαφοροποιείται όσον αφορά τις απεικονίσεις. Ξεκινά η ζωγραφική απεικόνιση των Αγίων και οι παραστάσεις από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη σε τοιχογραφίες και ψηφιδωτά.

Θα υπάρξει βέβαια ένα φρένο την περίοδο της Εικονομαχίας (724-843 μ.Χ.), όπου απαγορευτήκαν να αποδίδονται ζωγραφικά μορφές ανθρώπων και επανήλθε η τέχνη ξανά στα διακοσμητικά μοτίβα του ζωικού και φυτικού κόσμου.

Επί βασιλείας Θεοδώρας το 843 μ.Χ. και με απόφαση της μη Οικουμενικής Συνόδου που έλαβε χώρα στην Κωνσταντινούπολη, τελείωσε η περίοδος αυτής και οι εικόνες επανήλθαν στη πρότερη χρήση τους και φυσικά η απεικόνισή τους, με αποκορύφωμα την περίοδο των Μακεδόνων και Κομνηνών (867-1204 μ.Χ.) όπου η βυζαντινή τέχνη αναγεννήθηκε.

Η Ζ’ Οικουμενική Σύνοδος βάζει τους κανόνες της βυζαντινής τέχνης στον διάκοσμο των ναών και στην εικονογραφία τους. Ο δογματικός, ο λειτουργικός και ο ιστορικός (εορταστικός) είναι οι τρεις εικονογραφικοί κύκλοι στους οποίους τα θέματα της αγιογράφησης ιστορούνται πλέον με καθορισμένο εικονογραφικό κύκλο στο ναό.

Τέλος έχουμε την Υστεροβυζαντινή περίοδο ή Περίοδος των Παλαιολόγων που ξεκινά το 1261 και λήγει με την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους το 1453. Το διάστημα αυτό παρατηρείται μια άνθηση και ανανέωση της βυζαντινής τέχνης.

Στη βυζαντινή τέχνη αυτήν την περίοδο οι καλλιτέχνες επιδίδονται σε μια νατουραλιστική αναπαράσταση του φυσικού κόσμου, αλλά και στην αποτύπωση του συναισθηματικού κόσμου στις μορφές, όπου το ορθόδοξο ήθος, κάτω από το πρίσμα ενός “πνευματικού ρεαλισμού” αποτυπώνεται μέσα από τον παλμό της ζωής και την κίνηση. Υπάρχει πλούτος χρωμάτων, δύναμη στο σχέδιο και η ύπαρξη της τρίτης διάστασης (του βάθους) στο τοπίο και στα κτήρια.

Εικόνα 3. Ψηφιδωτό.

Στην τουρκοκρατία η τέχνη της αγιογραφίας αρχίζει σιγά σιγά να σβήνει χωρίς να έχουμε κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό έργο αυτούς τους τέσσερις αιώνες της.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Φώτης Κόντογλου θα προσπαθήσει να δώσει μια νέα πνοή στην τέχνη της Βυζαντινής αγιογραφίας με ιδιαίτερη επιτυχία.

Οι σχολές τις αγιογραφίας είναι δύο: Η πρώτη είναι η Μακεδονική Σχολή, η οποία γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, άνθισε κυρίως στην Μακεδονία με κέντρο την Θεσσαλονίκη και επηρέασε και τη Σερβία. Χαρακτηριστικά της είναι ο ρεαλισμός και η ελευθερία της. Έχει έντονα και πλούσια χρώματα, πρόσωπα και ενδύματα φωτισμένα και διακατέχεται από κίνηση. Κύριοι εκπρόσωποι της είναι ο Μανουήλ Πανσέληνος (13ος αι.-14ος αι.), ο Μιχαήλ Αστραπάς και ο αδελφός του Ευτύχιος (οι δυο τους αγιογράφησαν στη Σερβία και άκμασαν μεταξύ 1294 μ.Χ.-1317 μ.Χ.), ο Γεώργιος Καλλιέργης (13ος αι.-14ος αι.) κ.α.

Εικόνα 4. Μακεδονική Σχολή.

Η δεύτερη είναι η Κρητική Σχολή. Η Βυζαντινή αγιογραφία πέρασε από την Κωνσταντινούπολη στον Μυστρά (τέλη 14ου αιώνα), αποκτώντας εκεί ένα στενότερο χαρακτήρα «δίνονταν» την Κρητική Σχολή. Η γνήσια Κρητική Σχολή διαμορφώθηκε στην Κρήτη, έπειτα από τη πτώση του Βυζαντίου (τέλος 15ου αι.-αρχές 16ου αι.). Η Σχολή αυτή εμπεριέχει τον βυζαντινό ιδεαλισμό. Συντηρητική, με συγκρατημένες κινήσεις, λιτότητα και ευγένεια στα πρόσωπα. Το φως λιγοστό, σαν να έρχεται από κάποιο βάθος (στοιχείο βαθιάς κατάνυξη). Κυριότερος εκπρόσωπος αυτής της σχολής είναι ο Θεοφάνης ο Κρης (Ηράκλειο 1490 μ.Χ.- Ηράκλειο 1559 μ.Χ.).

Εικόνα 5. Κρητική Σχολή.

Σαν σημαντικότερους αγιογράφους και των δύο σχολών μπορούμε να αναφέρουμε ενδεικτικά τους εξής παρακάτω:

• Άγιος Λάζαρος ο Ομολογητής. Έζησε στους χρόνους του εικονομάχου βασιλέως Θεοφίλου.

• Άγιος Μεθόδιος Μοναχός. Έζησε τον καιρό του Ιουστίνου του Β’.

• Ηρακλείδης ο Βυζάντιος. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη.

• Παύλος ο μουσειωτής. Ψηφιδογράφος.

• Στέφανος Μοναχός. Ήταν ζωγράφος και ομολογητής.

• Ανδρέας υιός Αρταβάσδου. Ήταν επίσημος αγιογράφος τον καιρό του Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου.

• Όσιος Αλύπιος ο εικονογράφος, ρωσικής καταγωγής.

• Παύλος αγιογράφος. Άγνωστο πότε έζησε. Ζωγράφισε την εικόνα του Αγίου Γεώργιου πάνω στο άλογο.

• Μιχαήλ ο Αστραπάς και Ευτύχιος. Καταγόταν από την Θεσσαλονίκη και τοιχογράφησαν πολλές εκκλησίες της Σερβίας.

• Μανουήλ Πανσέληνος, από τους κυριότερους εκπροσώπους της Μακεδονικής Σχολής του 14ου αι. Θεοφάνης ο Έλληνας, αγιογράφος του 14ου αι. και γνωστός για το έργο του στη Ρωσία. Θεωρείται ο δάσκαλος του μεγάλου Ρώσου αγιογράφου Αγίου Ανδρέα Ρουμπλιώφ.

• Άγιος Ανδρέας Ρουμπλιώφ. Γεννήθηκε στη Ρωσία γύρω στα 1360 μ.Χ. Θεωρείται από όλους τους Ρώσους ζωγράφους ως ο κυριότερος εκπρόσωπος της αρχαίας ρωσικής τέχνης. Η Ιερά Σύνοδος της Ρωσικής Εκκλησίας τον αναγνώρισε επισήμως ως άγιο το 1988.

• Νικόλαος Ιωάννου και Καστρίσιος. Κατάγονταν από την Καλαμπάκα Θεσσαλίας.

• Θεοφάνης Μοναχός ο Κρης. Κορυφαίος αγιογράφος του 16ου αιώνα και κυριότερος εκπρόσωπος της Κρητικής Σχολής. Το έργο του συνέχισαν οι δυο του γιοι.

• Αντώνιος ο Κρης. Αυστηρός και απλότεχνος αγιογράφος, μαθητής του Θεοφάνους του Κρητός. Έζησε τον 16ο αι. Αγιογράφος της Κρητικής Σχολής.

• Φράγκος Κατελάνος. Καταγόταν από την Θήβα και συγκαταλέγεται στους καλύτερους αγιογράφους του 16ου αι. Η ζωγραφική του εντάσσεται στην Κρητική Σχολή αλλά έχει και επιρροές από την Δύση.

• Γεώργιος Ιερεύς και σακελλάριος Θηβών. Τοιχογράφος.

• Ανδρέας Ρίτζος, εικονογράφος στα τέλη του 15ου αι. Έργα του βρίσκει κανείς στην Ιταλία και την Πάτμο.

• Μιχαήλ Δαμασκηνός ο Κρης. Γεννημένος γύρω στο 1530 με 1535 μ.Χ. Είναι ελάχιστες οι χρονολογημένες εικόνες του. Αγιογράφος και πολλά έργα του υπάρχουν στην Κέρκυρα (υπογεγραμμένα). Χρησιμοποίησε ιταλικά στοιχεία στα έργα του και η επίδρασή του στους συγχρόνους και μεταγενεστέρους ζωγράφους ήταν πολύ μεγάλη.

• Όσιος Ποιμήν ο Ζωγραφίτης. Γεννήθηκε στη Σόφια της Βουλγαρίας. Το 1942 αναγνωρίστηκε ως προστάτης άγιος των Βουλγάρων ζωγράφων.

• Εμμανουήλ Λαμπάρδος (αρχές 17ου αι.). Αγιογράφησε μόνο φορητές εικόνες με επιρροές από τα παλαιολόγεια και πρώιμα κρητικά πρότυπα.

• Όσιος Νείλος ο Μυροβλύτης. Γεννήθηκε στη Πελοπόννησο.

• Άγγελος ο Κρης, αγιογράφος, ο οποίος έκανε μόνο φορητές εικόνες και έζησε στις αρχές του 17ου αιώνα.

• Ιερεμίας Παλλαδάς. Ήταν ιερομόναχος και φημισμένος αγιογράφος της εποχής του. Ακολουθούσε την παραδοσιακή τεχνοτροπία και σπάνια χρησιμοποιούσε ιταλικά στοιχεία. Πέθανε πριν το 1660 μ.Χ.

• Εμμανουήλ Τζάνες (Ρέθυμνο γύρω στο 1610 μ.Χ.-Βενετία 28 Μαρτίου 1690 μ.Χ.). Άλλοτε ακολουθεί τα βυζαντινά πρότυπα του 14ου και 15ου αιώνα και άλλοτε εμπνέεται από τα δυτικά έργα ακολουθώντας ορισμένες φορές φλαμανδικές χαλκογραφίες.

• Κωνσταντίνος Κονταρίνης (18ος αι.). Ακολούθησε σε πολλά από τα έργα του, την τεχνοτροπία του π. Εμμανουήλ Τζάνε.

• Διονύσιος ιερομόναχος εκ Φουρνά (1670 μ.Χ.). Αγιογράφησε φορητές εικόνες, αλλά και τοιχογραφίες. Θαύμαζε τον Πανσέληνο και τον ακολουθούσε στη τεχνοτροπία του. Άφησε πίσω του ικανούς μαθητές.

• Γεώργιος Μάρκου. Η γενέτειρά του πόλη ήταν το Άργος. Υπήρξε τοιχογράφος. Μαθητές του και οι συνεχιστές αυτών έφθασαν σχεδόν μέχρι τα τέλη του 18ου αι.

• Όσιος Σάββας ο εν Καλύμνω. Γεννήθηκε στην Ηρακλείτσα της Ανατολικής Θράκης το 1862.

• Φώτης Κόντογλου. Γεννήθηκε στις Κυδωνιές (Αϊβαλί) της Μικράς Ασίας το 1895. Την δεκαετία του 1950-1960 βρίσκεται στην κορυφή της αγιογραφικής του δραστηριότητας και γενικά είχε μία πλούσια προσφορά στον τομέα της τέχνης. Αγιογράφησε πολλές φορητές εικόνες και τοιχογράφησε πολλούς ναούς. Θεωρείται ο αναγεννητής της Ορθοδόξου Αγιογραφίας. Μαθητές του υπήρξαν ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Νίκος Εγγονόπουλος, κ.ά.

Εικόνα 6. Φώτης Κόντογλου.

Σήμερα η τέχνη αυτή, παρουσιάζει τεράστια άνθηση στην Ελλάδα και σε όλο τον Ορθόδοξο κόσμο, όπου επίδοξοι και με ταλέντο νέοι αγιογράφοι, άνδρες και γυναίκες, με την χρήση νέων υλικών και της τεχνολογίας καταφέρνουν να συνεχίσουν να διατηρούν το πνεύμα και την έννοια του όρου «τέχνη», γιατί δε πρέπει να ξεχνάμε, πέρα από το λατρευτικό-θρησκευτικό κομμάτι της, η αγιογραφία είναι κομμάτι της εικαστικής τέχνης.